Digger

Alejandro G. Iñárritu, Birdman ve The Revenant ile kazandığı Oscar'ların ardından bambaşka bir türde karşımıza çıkıyor. Digger, Meksikalı yönetmenin kariyerinde ilk kez tam anlamıyla komediye yöneldiği, ancak yine de acımasız dramaturjisinden vazgeçmediği bir yapım. Film, çağımızın en büyük krizlerinden biri olan iklim değişikliğini ve bu krizin arkasındaki kurumsal açgözlülüğü ele alırken, Hollywood yıldız sistemini de içeriden sorgulayan katmanlı bir anlatım sunuyor.

Digger filmi, dünyanın en zengin petrol baronlarından biri olan karakterin hikayesini anlatıyor. Tom Cruise'un canlandırdığı bu figür, kendi petrol şirketinin neden olduğu çevre felaketinin boyutlarını anladığında geç kalmıştır. Film, bir kurtarıcı kompleksiyle hareket eden ancak aslında kendi egosunu tatmin etmeye çalışan bu adamın trajikomik yolculuğunu izliyor. Senaryo, kapitalist sistemin nasıl insanları hem canavar hem kurban haline getirdiğini ustaca çözümlerken, redemption arc klişesini de yerle bir ediyor.

Iñárritu'nun en büyük başarısı, Digger filminde tonal dengeyi mükemmel kurmasıdır. Film aynı anda hem koyu bir komedi hem de varoluşsal bir dram. Yönetmen, özellikle petrol endüstrisinin absürt ritüellerini perdeye taşırken Kubrick'ten esinlenmiş geniş açılı çekimler kullanıyor. Darius Khondji'nin sinematografisi ise çarpıcı: Petrol kuyularının gün batımında altın renge bürünmüş görüntüleri, aynı zamanda bu güzelliğin arkasındaki kirli gerçekliği vurguluyor. Her kare sanki Hollanda Altın Çağı resimlerinin çağdaş, distopik versiyonları gibi.

Tom Cruise'un Digger'daki performansı, kariyerinin dönüm noktalarından biri olarak tarihe geçecek gibi görünüyor. Altmış yaşını geride bırakan yıldız, ilk kez bir anti-kahraman rolünde karşımıza çıkıyor. Cruise, karakterin megaloman kişiliğini abartıya kaçmadan, neredeyse belgesel bir gerçeklikle canlandırıyor. Özellikle yönetim kurulu toplantısı sahnesi, hem performansın hem de senaryonun zirvesi: Cruise burada Tony Stark'ın karanlık ikizi gibi, karizmatik ama ahlaki pusula kaybetmiş bir figür çiziyor.

Riz Ahmed'in oynadığı çevre aktivisti gazeteci karakteri ise filmin vicdanı konumunda. Ahmed, Cruise'un karşısında ezilmeden duran, ona ayna tutan bir performans sergiliyor. İki oyuncunun kimyası, özellikle petrol sahasındaki yüzleşme sahnesinde patlak veriyor. John Goodman'ın lobici rolü ve Sandra Hüller'in şirketin hukuk danışmanı karakteri ise sistemin çarklarını temsil eden, korkunç derecede normal görünen figürler olarak dikkat çekiyor.

Digger filminin yapım süreci de en az filmin kendisi kadar ilginç. Iñárritu'nun gerçek petrol şirketlerinden sponsorluk almayı reddettiği, hatta filmi çekerken karbon ayak izini minimize etmek için özel protokoller uyguladığı biliniyor. Yapım ekibi, Teksas'taki gerçek petrol sahalarında çekim yapma izni alabilmek için tam altı ay beklemek zorunda kaldı. Tom Cruise ise role hazırlanırken, iki hafta boyuncu Wyoming'deki bir petrol kuyusunda gönüllü işçi olarak çalıştı - bu detay setlerde efsane haline geldi.

Filmin müziği, The Social Network'ten tanıdığımız minimalist elektronik soundlar ile geleneksel orkestra düzenlemelerini harmanlıyor. Ancak Digger'da müzik, önceki Iñárritu filmlerindeki kadar baskın değil; yönetmen daha çok diyalog ve doğal seslerle atmosfer yaratmayı tercih etmiş. Petrol pompalarının ritmik sesleri neredeyse filmin alternatif bir müziği gibi işliyor.

Kurgu ise Iñárritu'nun imzası taşıyan kompleks yapıda. Geçmiş ve şimdiki zaman arasındaki geçişler, karakterin vicdanıyla olan iç mücadelesini görselleştiriyor. Ancak Babel veya 21 Grams'taki kadar parçalı bir anlatım yok; Digger daha lineer ve erişilebilir bir yapıda ilerliyor. Bu tercih, filmin geniş kitlelere ulaşma potansiyelini artırıyor.

Çağdaş sinemanın en önemli sorunsallarından birine parmak basan Digger, izleyiciyi hem güldürüyor hem de rahatsız ediyor. Film, sistemik değişim olmadan bireysel kurtarışın imkansızlığını gösterirken, aynı zamanda umudun tamamen kaybolmadığını da fısıldıyor. Türk sinemaseverler için de önemli bir referans noktası olabilecek bu yapım, özellikle ülkemizdeki termik santral ve maden tartışmaları düşünüldüğünde daha da anlamlı hale geliyor. Iñárritu bir kez daha kanıtlıyor ki, sinema sadece eğlence değil, aynı zamanda toplumsal vicdanın aynasıdır.