Poor Things

Yorgos Lanthimos, The Lobster ve The Killing of a Sacred Deer ile tuhaf ve rahatsız edici hikaye anlatıcılığının ustası olarak sinema dünyasında kendine özgün bir yer edinmişti. Zavallılar ile Yunan yönetmen, bu tarzını gotik fantezi ve feminist bir yeniden doğuş hikayesiyle birleştirerek belki de kariyerinin en iddialı ve görsel olarak en zengin yapımını ortaya koyuyor. Alasdair Gray'in aynı adlı romanından uyarlanan film, Mary Shelley'nin Frankenstein'ından ilham alan ama kendi özgün sesini bulan bir bilim-kurgu masalı.

Bella Baxter karakteri, sinema tarihinin en ilginç kadın kahramanlarından biri olmaya aday. Hamile bir kadının intiharının ardından, çılgın bilim insanı Dr. Godwin Baxter tarafından karnındaki bebeğin beyni kendi kafasına yerleştirilerek hayata döndürülen Bella, tam anlamıyla bir tabula rasa. Yetişkin bir bedende bebek zihniyle başlayan bu varoluş, kadının toplumsal olarak nasıl şekillendirildiğine dair keskin bir alegoriye dönüşüyor. Zavallılar, Bella'nın bir bebek gibi yürümeyi öğrenmesinden cinselliğini keşfetmesine, ahlak kavramlarını sorgulamasından kendi kimliğini inşa etmesine kadar uzanan bir bildungsroman.

Lisbon sokaklarından Paris'in görkemli salonlarına, Akdeniz'in dalgalı sularından yeniden Londra'nın sisli caddelerine uzanan hikaye, aslında kadının özgürleşme yolculuğunun coğrafyası. Duncan Wedderburn karakterinin temsil ettiği ataerkil manipülasyon, Bella'nın masum bakışıyla karşılaştığında absürt bir komedi haline geliyor. Mark Ruffalo'nun canlandırdığı bu ahlaksız avukat, kontrol altında tutmaya çalıştığı kadının giderek güçlenmesiyle trajikomik bir figüre dönüşüyor.

Zavallılar filminin görsel dili, kelimenin tam anlamıyla büyüleyici. Görüntü yönetmeni Robbie Ryan, filmin farklı bölümlerinde farklı lens ve film stokları kullanarak Bella'nın zihinsel gelişimini görsel olarak da yansıtıyor. Londra'daki ilk sahneler, balık gözü lensleriyle çekilmiş, siyah-beyaz ve bulanık bir dünyada geçiyor - sanki bir bebeğin gördüğü gibi. Bella dünyayı keşfettikçe, renkler patlıyor, açılar normalleşiyor ve dünya keskinleşiyor. Viktoryen dönem mimarisinin steampunk estetiğiyle yeniden yorumlandığı prodüksiyon tasarımı ise Holly Waddington'ın muhteşem kostüm çalışmasıyla bütünleşerek distopik ama bir o kadar da çekici bir evren yaratıyor.

Emma Stone, Zavallılar'daki performansıyla Oscar kazandı ve bu ödül hiç de haksız değil. Bella'nın bir bebekten yetişkin bir kadına dönüşümünü fiziksel hareketlerinden konuşma biçimine, bakışlarından yürüyüşüne kadar her detayda hissettiriyor. İlk sahnelerde sallanan, kontrolsüz hareketleri ile başlayıp, filmin sonunda kendinden emin, doğrudan bakan güçlü bir kadına evrilişi izlemek, başlı başına sinematik bir deneyim. Stone, bu rolde hem komik hem dramatik hem de son derece cesur bir performans sergiliyor.

Willem Dafoe'nun Dr. Godwin Baxter yorumu ise filmin duygusal kalbini oluşturuyor. Yüzü yaralanmış, fiziksel olarak deforme olmuş ama içten ve Bella'ya gerçekten babacıl bir sevgiyle bağlı bu karakter, Frankenstein'ın modern bir yeniden yorumu. Dafoe, protez makyajın altından insancıl bir sıcaklık çıkarmayı başarıyor.

Filmin müziği, Jerskin Fendrix'in bestelediği deneysel ve rahatsız edici skoruyla Lanthimos'un tuhaf evrenine mükemmel uyum sağlıyor. Klasik enstrümanlarla elektronik seslerin birleşimi, filmin aynı anda hem tarihsel hem de zamansız atmosferini destekliyor.

Perde arkasından bakıldığında, Zavallılar prodüksiyonunun ilginç detayları var. Emma Stone, rolü için neredeyse bir yıl hazırlandı ve fiziksel terapistlerle çalışarak bebeksi hareketleri mükemmelleştirdi. Filmin çoğu sahnesi Macaristan'daki stüdyolarda set inşa edilerek çekildi ve bu setler gerçek Viktoryen mimariden ilham alsa da tamamen fantastik öğelerle zenginleştirildi. Özellikle Godwin Baxter'ın evindeki hibrit hayvanlar, Jim Henson's Creature Shop tarafından tasarlandı.

İlginç bir detay da filmin renklerinin kullanımı. Lanthimos ve görüntü yönetmeni, her şehir için farklı bir renk paleti seçti: Londra soğuk ve gri, Lizbon sıcak sarı tonlarında, Paris ise doygun ve canlı renklerle örülü.

Zavallılar, feminist bir bakış açısını gotik bir masal diliyle anlatan, görsel olarak şaşırtıcı ve düşünsel olarak zengin bir sinema deneyimi. Lanthimos'un önceki filmlerindeki soğuk mesafe burada yerini daha sıcak ama bir o kadar da keskin bir anlatıma bırakıyor. Film, kadının kendi bedenine, cinselliğine ve kimliğine sahip çıkma hakkını savunurken bunu absürt komedi ve gotik korku öğeleriyle harmanlıyor.

Türk sinemaseverler için Zavallılar, hem sanatsal sinemanın sınırlarını zorlayan bir deneyim hem de ana akım ödül sezonunun gözdesi olması açısından ilginç bir pozisyonda. Filmin açık saçık sahneleri ve radikal temaları bazı izleyiciler için zorlayıcı olabilir ama sinema sanatının ne kadar cesur ve özgür olabileceğinin de güzel bir örneği. Zavallılar, izlenilmesi gereken, üzerine konuşulması gereken ve sinema dilinin olanaklarını sonuna kadar kullanan nadir filmlerden biri.