Yan Yana

Türk sineması son yıllarda dış kaynaklı uyarlamalara giderek daha fazla ilgi gösteriyor. Mert Baykal'ın yönettiği Soyut Dışavurumcu Bir Dostluğun Anatomisi Veyahut Yan Yana, bu eğilimin hem cesur hem de tartışmalı bir örneğini sunuyor. Film, dünya çapında 460 milyon dolar hasılat yapan ve Cannes Film Festivali'nde büyük ses getiren Intouchables'ın Türkçe uyarlaması. Ancak Baykal, hikayeyi birebir aktarmak yerine İstanbul'un sosyo-ekonomik dokusuna yerleştirmeyi tercih ediyor.

Filmin uzun ve çarpıcı ismi, aslında içeriğindeki sanatsal referanslarla doğrudan bağlantılı. Haluk Bilginer'in canlandırdığı zengin koleksiyoner Philippe karakteri, orijinalde olduğu gibi soyut dışavurumcu sanat eserleriyle çevrili bir hayat sürmektedir. Bu sanat akımının özgürlük ve spontanlık vurgusu, filmin ana temasıyla paralel ilerler: İki zıt kutuptaki insanın önyargılardan arınarak kurdukları özgün dostluk.

Hikaye, Boğaz'da muhteşem bir yalıda yaşayan varlıklı bir iş adamının yamaç paraşütü kazası sonrası boyun aşağısı felç kalmasıyla başlıyor. Hayatı lüks içinde geçmiş bu adam için en zor kısım, bedensel engeli değil, artık bağımsız olamayacağı gerçeğidir. Feyyaz Yiğit'in canlandırdığı Driss karakteri ise işsizlik maaşı alabilmek için görüşmeye gelen, hayattan beklentisi düşük ama ruhu özgür bir genç adam. İkilinin karşılaşması, Türk sinemasında sınıfsal farkları bu kadar doğrudan ele alan nadir anlardan birini yaratıyor.

Soyut Dışavurumcu Bir Dostluğun Anatomisi Veyahut Yan Yana'nın en güçlü tarafı kuşkusuz oyuncu performansları. Haluk Bilginer, kariyerinin en fiziksel olarak zorlayıcı rollerinden birinde karşımıza çıkıyor. Sadece yüz ifadeleri ve ses tonuyla karakterin içsel yolculuğunu aktarması, usta oyunculuğun tanımıdır. Bilginer'in karakteri alaycı, keskin zekâlı ve aynı zamanda derin bir yalnızlık içinde. Oyuncunun felçli bir karakteri canlandırmak için aylarca fizik tedavi uzmanlarıyla çalıştığı, setin dışında bile tekerlekli sandalyeyi deneyimlediği belirtiliyor.

Feyyaz Yiğit ise kariyerinin çıkış performansını sergiliyor. Karakterinin doğallığı ve samimiyeti, bazen senaryonun klişeleşme tehlikesi yaşadığı anlarda bile filmi kurtarıyor. İkili arasındaki kimya, filmin 148 dakikalık süresini taşıyan temel unsur. Özellikle klasik müzik dinletileri, sanat galerisi ziyaretleri ve gece İstanbul turu sahneleri, bu dostluğun katmanlarını ustalıkla açıyor.

Hatice Aslan ve Bige Önal'ın çevredeki destekleyici karakterleri canlandırması, filmin kadın karakterlere yaklaşımındaki sorunlu yapıyı da gözler önüne seriyor. Her iki karakter de erkek kahramanların hikayesini ilerletmek için var gibi duruyor. Şevval Sam'ın hizmetçi rolü ise tek boyutlu kalıyor ve filmde daha fazla derinlik kazanabilirdi.

Mert Baykal'ın yönetmenliği, özgün kaynak materyale saygılı ama aynı zamanda İstanbul'un kaotik enerjisini yakalamaya çalışan bir yaklaşım sergiliyor. Sinematografi açısından film, Boğaz manzaralarını ve şehrin kontrast dokusunu etkili kullanıyor. Ancak bazı sahnelerin aşırı reklam filmi estetiğine kayması dikkat çekiyor. Özellikle zenginlik gösterileri, izleyiciyi rahatsız edebilecek kadar abartılı.

Filmin müziği, klasik Batı müziği ile Türk pop kültürü arasında gidip geliyor. Bu karışım bazen işe yarasa da bazen uyumsuz bir sonuç doğuruyor. Orijinal filmdeki Earth Wind and Fire sahnesi gibi ikonik anlar yaratma çabası, bu versiyonda tam olarak başarılı olamıyor.

148 dakikalık süre, hikaye için oldukça uzun. İkinci yarıda tekrarlayan sahneler ve gereksiz yan hikayeler, ritmi yavaşlatıyor. Daha sıkı bir kurgu, filmin etkisini artırabilirdi. Bununla birlikte, dostluğun zamanla olgunlaşmasını göstermek için bu uzunluk bilinçli bir tercih olabilir.

Perde arkası bilgilerine bakıldığında, filmin çekimleri pandemi sonrası İstanbul'da gerçekleştirilmiş. Prodüksiyon ekibinin en büyük zorluklarından biri, orijinal filmin evrensel çekiciliğini korurken yerel gerçeklikleri doğru yansıtmaktı. Haluk Bilginer'in karakterinin koleksiyonundaki sanat eserlerinin çoğu gerçek koleksiyonerlerden ödünç alınmış.

İlginç bir detay: Filmin uzun ismi, aslında yönetmen Baykal'ın Türk sinemasındaki isim enflasyonuna yaptığı ironik bir göndermeydi. Ancak yapımcılar bu ismin pazarlama açısından sorun yaratacağını düşünerek kısaltılmış versiyonlar önerseler de, Baykal ısrarla bu isimde kalmış.

Sonuç olarak Soyut Dışavurumcu Bir Dostluğun Anatomisi Veyahut Yan Yana, Türk sinemasının uyarlama yapma kapasitesini sorgulatan ama aynı zamanda güçlü oyunculuklarla ayakta duran bir yapım. Film, evrensel bir hikayeyi yerelleştirirken bazı kültürel nüansları yakalasa da bazılarını kaçırıyor. Yine de Haluk Bilginer ve Feyyaz Yiğit'in performansları tek başına izlemeye değer. Türk izleyicisi için tanıdık ama yabancı, duygusal ama bazen aşırı iyimser bir deneyim sunuyor.